Toezicht op Toezicht faalt

De Pers meldt vandaag (5/2/2010):

DSB Bank kreeg ten onrechte een bankvergunning van De Nederlandsche Bank (DNB). Dat zeggen diverse deskundigen, onder wie voormalig hoofdonderzoeker Jaap Koelewijn van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), zondag in het KRO-programma Reporter.

Het programma kreeg het dossier in handen op basis waarvan DSB in 2005 een vergunning aanvroeg. Hieruit blijkt dat DSB aan diverse criteria niet voldeed. DSB beschikte volgens het programma over onvoldoende deskundig personeel, draaiboeken over geldverkeer ontbraken en naleving van wet- en regelgeving was niet op orde.

,,Ik ben geschokt. Zoveel open vakjes nog, ik kan me niet voorstellen dat je op basis van zo'n document een bankvergunning afgeeft'', zegt Jaap Koelewijn in het programma. Volgens hoogleraar Arie Van der Zwan heeft De Nederlandsche Bank alle gebreken van DSB gedoogd. ,,Dit zijn precies de punten waar DSB later op onderuit is gegaan.''

DNB laat vrijdag in een reactie weten geen commentaar te hebben op het programma.

De prangende vraag rijst:

Wie houdt er toezicht op DNB?

Het antwoord op die vraag is gegeven in een tweetal (2009) rapporten van de Algemene Rekenkamer

Citaat rekenkamer

• DNB en AFM voeren het toezicht op de financiële markten uit. De minister van Financiën is verantwoordelijk voor het toezicht op deze toezichthouders.
• Voor de invulling van de verantwoordelijkheid van de minister is het onder meer van belang dat hij een toezichtvisie ontwikkelt en deze uitwerkt in toezichtarrangementen.
• In recent onderzoek heeft deAlgemene Rekenkamer geconstateerd dat het aan een toezichtvisie bij het ministerie van Financiën vooralsnog ontbreekt (zie ook hoofdstuk 8)

In hoofdstuk 8 wordt verder geconcludeerd:

• Een onderdeel van de ministeriële verantwoordelijkheid is het toezicht houden op rechtmatige besteding en het functioneren en presteren van DNB.
• Tussen deze verantwoordelijkheid en de onafhankelijkheid van DNB bestaat een zekere spanning. Het is volgens de Algemene Reken-kamer mede daarom van belang dat de minister een visie ontwikkelt op dit toezicht en over instrumenten (informatie en bevoegdheden) beschikt om zijn verantwoordelijkheid waar te kunnen maken.
• In verschillende onderzoeken van de afgelopen jaren concludeerde de Algemene Rekenkamer dat een (vastgelegde) toezichtvisie grotendeels ontbreekt bijhet Ministerie van Financiën.
• In zijn reactie op het meest recente onderzoek (2009) zegt de minister vanFinanciën er naar te streven de onduidelijkheid over het toezicht door het ministerie op DNB (en AFM) weg te nemen door toezichtvisies, toezichtarrangementen en controleprotocollen op te stellen. Tijdens de evaluatie van de Wft, waarbij het functioneren van de toezichthouders wordt onderzocht, zal hieraan volgens de minister aandacht worden besteed. Deze evaluatie zal naar verwachting het eerste kwartaal 2010 worden afgerond.

Kortom de diverse ministers van Financién (Zalm en Bos) zijn door de Algemene Rekenkamer meerdere jaren achtereen gewaarschuwd door de Rekenkamer en hebben nagelaten adequate maatregelen te treffen. Echter geen enkele doorpakkende vraag van de Commissie de Wit hierover aan Minister Bos. Waarom niet? Omdat de Tweede Kamer ook een Toezichtstaak heeft en die heeft laten versloffen.

Het rapport van de Algemene Rekenkamer vervolgt:

• De minister legt verantwoording af aan de Tweede Kamer over de uitvoering van beleid en regelgeving en de taken als zelfstandig bestuursorgaan (zbo) die DNB uitvoert, oftewel het prudentieel toezicht.
• DNB verantwoordt zich over haar functioneren in openbare documenten. De president verschijnt in principe tweemaal per jaar in de Tweede Kamer om deze te informeren over ontwikkelingen in (het toezicht op) financiële mark-ten en instellingen.
• De wettelijk verankerde onafhankelijkheid van centrale banken en de ECB zorgt ervoor dat deze niet politiek ter verantwoording geroepen kunnen worden, rechtstreeks of via een verantwoordelijk minister.
• Dit is een complicatie, als de centrale banken ook prudentiële toezichttaken krijgen, zoals bij DNB het geval is. In Nederland is het microprudentieel toezicht door DNB wettelijk geregeld als zbo-taak. Daarvoor kan de minister dus (politiek) ter verantwoording worden geroepen. Voor het toezicht op het financiële systeem als geheel (macroprudentieel toezicht) – dat sterk tegen de monetaire taken van DNB aan ligt – is dat niet het geval. Over stelseltaken, zoals het monetair beleid, kan de president van DNB overigens wel door het parlement gehoord worden.

Het is duidelijk dat het (nog steeds) niet goed geregeld is met het toezicht en dat het ook niet goed geregeld gaat worden. Maar het is nog erger.

Uit een verdere analyse van de Rekenkamer wordt duidelijk dat een Nederlandse Toezichthouder als DNB helemaal geen Toezicht kan houden, omdat als ze te vroeg ingrijpt ze een schadeclaim aan de broek krijgt en als ze te laat ingrijpt ook een schadeclaim kan krijgen:

Aansprakelijkheid

• Het Nederlands beleid is dat toezichthouders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien zij door een toerekenbare onrechtmatige daad schade veroorzaken.
  
• In tegenstelling tot de situatie in enkele andere Europese landen (Verenigd Koninkrijk, Duitsland, België) is er voor financiële toezichthouders geen immuniteit geregeld.
  
• DNB loopt zowel de kans om aansprakelijk te worden gesteld door degenen op wie zij toezicht houdt als door derden indien deze schade lijden door inadequaat handhavingstoezicht. De kosten zijn daarbij uiteindelijk voor de Nederlandse Staat.
  
• Voor het laatstgenoemde risico is er een onderscheid tussen algemeen toezichtsfalen (het niet opsporen van gevaarlijke situaties) en bijzonder toezichtsfalen (het niet aanpakken van bekende gevaarlijke situaties).
  
• Uit onderzoek blijkt dat een redelijk handelend toezichthouder geen groot aansprakelijkheidsrisico loopt. De rechter stelt aan de kwaliteit van toezicht geen extreem hoge eisen en houdt rekening met de beleidsvrijheid van de toezichthouder.

Voeg bij al deze onduidelijkheid nog even de verschillende soorten van toezicht die we in Nederland kennen:



Conclusie
Het mag duidelijk zijn: Het Toezicht is zowel Internationaal als nationaal slecht geregeld en het Toezicht op het Toezicht is nog slechter geregeld en faalt bovendien ernstig. Alle waarschuwingen van de uitstekende rapportages van de Algemene Rekenkamer ten spijt. Die kunnen we beter ook maar wegbezuinigen als we er toch niet naar luisteren.

Kortom : Commissie de Wit, slaap rustig door, stel vooral geen kritische vragen en kom vooral niet met scherpe aanbevelingen. Dan kunnen we gewoon op weg naar de volgende crisis en de volgende Kamercommissie....


Bronnen: Originele documenten Algemene Rekenkamer 2009:

• Het systeem van toezicht op de stabiliteit van financiële marktenVerkenning (blz. 7, 18, 70)
• Achtergronddocument Deel 1 - Een systeembeschrijving Het systeem van toezicht op de stabiliteit van financiële markten (blz. 40,41, 65,66,67)
• Artikel De Pers

DSB blijkt D$B

In een uitzending van Nova (28 sept. j.l.) verklaren drie oud DSB-medewerkers dat de DSB Bank, in ieder geval tot voor kort, systematisch zoveel en zo hoog mogelijke koopsompolissen probeerde te verkopen, zonder daarbij rekening te houden met de financiële draagkracht van de klant.
Volgens het FD zou DSB van de € 2 miljard die aan koopsommen zijn verkocht, € 1,6 mrd rechtstreeks zijn terugvloeid naar de bank.

Identiteit DSB
De ware identiteit van de DSB bank is inmiddels onthuld.

Een herpositionering van het de merknaam van DSB ligt daarom voor de hand. Om de consument niet langer in verwarring te houden over de werkelijke doelstellingen van DSB, wordt de volgende nieuwe merknaam voorgesteld:

D$B

Toezichthouders falen
Hoeveel meer materiaal, onderzoek en getuigenverklaringen hebben de toezichthouders AFM en DNB eigenlijk nodig om echt in te grijpen?

Niet-proactief ingrijpen van toezichthouders en het feit dat toezichthouders en politiek alleen maar reageren op onderzoeken van de media, dragen bij aan de 'fatale beeldvorming' van de Nederlandse burger, dat:

• Politiek en het Toezicht incompetent zijn
• Politici en toezichthouders de belangen van bankiers beter beschermen dan die van de burgers
• Politici uit zijn op eigenbelang
• Ons democratisch bestel is verwoorden tot een kapitalistisch systeemzonder ethiek
  
• De politiek met ongelijke maten weegt.
  Voor een simpele verkeersovertreding krijg je een forse bekeuring, maar als je vele honderden mensen in financiële moeilijkheden brengt, kun je fluitend de wereld door.
  
• Het 365 dagen per jaar Carnaval is in dit land en dat het derhalve helemaal niet meer belangrijk is om elkaar serieus te nemen. Voorbeeld: Eerst wordt je topman van het jaar en daarna stel je jezelf beschikbaar als Crisis Minister. Narcistisch?..., wat is dat? En de politiek? Die reageert niet.
  
  
  

Oplossing...
Er zou vanuit de Toezichthouders een kort, transparant en gedegen onderzoek moeten worden verricht naar de activiteiten van DSB en haar bestuurders, inclusief voormalige bestuurder Gerrit Zalm. Rapportage eind November, inclusief de eventuele 'echte' maatregelen.

Bij gebleken 'bestuursfouten' zouden geen materiële boetes moeten worden opgelegd aan de betreffende bedrijven.

Dit werkt contraproductief, brengt het betreffende bedrijf nog verder in de problemen en lost het eigenlijke probleem, de verkeerde besturing, niet op.

Bij geconstateerde ernstige bestuurlijke fouten (compliance, ethiek) past eigenlijk alleen een verplichte schorsing van de betrokken bestuurders, aangevuld met een persoonlijke financiële boete (terugstorting van bonussen en eventuele verhaal schade).

Gerelateerde links:
- Stichting Hypotheekleed
- DSB Ramp

Toevoegingen (30-09-2009):
De Tweede Kamer gaat nu de rol van Toezichthouder overnemen...
Maar er komt nu eindelijk actie!
Kamer wil onderzoek DSB

Het geheugen laat de heer Zalm soms in de steek:
- Zalm 'vergist' zich

Help, ons pensioen verdampt!

Paniek in Pensioenland. De krediet crisis slaat hard toe. Na een aanvankelijk reservetekort, verkeren een groot aantal pensioenfondsen, waaronder Zorg en Welzijn (PGGM) en het ABP, nu in de situatie van een dekkingstekort: Tegenover iedere euro aan pensioenuitkering staat veelal nu nog maar € 0,90 aan waarde in de boeken.

Ondanks het dekkingstekort is er geen sprake van een liquiditeitstekort op korte termijn. Uit DNB informatie blijkt dat tegenover zo'n € 22 miljard aan uitkeringen op dit moment ongeveer € 26 miljard aan premie inkomsten staan. De 'normale' directe beleggingsopbrengsten bedragen 'normaal gesproken' zo'n slordige € 20 miljard. Deze laatste inkomsten zullen waarschijnlijk nu fors minder worden.

De grootste verliespost betreft de afwaardering van de aandelen en vastrentende leningen. Van de ruim € 720 miljard aan belegd vermogen ultimo 2007, is ultimo 2008 naar schatting grofweg nog maar € 560 miljard over. De rest is verdampt, een waardeverlies van grof geschat zo'n € 150 à 160 miljard in één jaar. Dat is veel geld, heel veel geld!

Oorzaken
Duidelijk is, dat ook de pensioenfondsen, met uitzondering van enkele fondsen zoals het Rabobank Pensioenfonds, onverantwoord hoog risicovol belegd hebben en hun risico's niet voldoende hebben afgedekt.
Een precieze evaluatie hiervan is voer voor een later tijdstip.

Hoe dan ook, het merendeel van de pensioenfondsen heeft niet adequaat gereageerd op de ontwikkelingen en de toezichthouder heeft te weinig pro-actief eisen heeft gesteld.

Te veel jacht op een hoog rendement, een wedloop op z-scores, kopie-gedrag en het ontbreken van het gezonde boerenverstand, hebben tot deze onfortuinlijke situatie geleid. Indexatie is daardoor voor de meeste fondsen helaas verworden tot een fata morgana. Die 't onderste uit de kan wil hebben, krygt het lid op de neus!

Herstelplan
Pensioenfondsen met minder dan 105% dekkingsgraad moeten voor 1 april een herstelplan indienen bij De Nederlandsche Bank (DNB). Uitgangspunt: herstel binnen 3 jaar.
Het is duidelijk dat het lange termijn beleid van pensioenfondsen niet past bij het korte termijn toezicht.

De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) wil de hersteltermijn per fonds nuanceren. De consumentenbond wil geen uitstel. Wat is wijsheid?

Welke reparatiemogelijkheden zijn er?

Premieverhoging
Duidelijk is dat het middel 'premieverhoging' op korte termijn geen enkele soelaas biedt.

Het verlies van € 150 miljard omslaan op een jaarpremie van € 26 miljard leidt bij welke omslagduur dan ook, tot absurde en niet maatschappelijk te verantwoorden premieverhogingen.

Neem als voorbeeld PGGM met zo'n 4 miljard aan premie.
Het belegd vermogen liep in 2008 terug van € 88 miljard naar circa € 71 miljard. Om dit verlies in 10 jaar goed te maken zou de premie dus met zo'n 40% (!) verhoogd moeten worden. Een schier onmogelijke opdracht.

Bovendien leiden premieverhogingen aan werkgeverszijde tot een niet te verantwoorden verdere verslechtering van de bedrijfsresultaten.
Premieverhogingen aan werknemerszijde leiden tot vermindering van het besteedbare inkomen. Gevolg: nog meer vraaguitval en dus slecht voor de economie.

Pensioenrechten verlagen
Dit is in de huidige situatie het meest domme scenario.
Wat hebt u liever:

1. 100% van het pensioen dat u nu toegezegd heeft gekregen, zonder de wettelijk vereiste voorzieningen bij uw pensioenfonds òf
   
   
2. 80% van het pensioen dat u nu toegezegd heeft gekregen, zodat uw pensioenfonds weer de benodigde buffer van 25% in de boeken kan zetten (dekkingsgraad = 125%)
   
   

Bedenk daarbij dat u in beide situaties nooit echt een garantie heeft.

Als het pensioenfonds uiteindelijk tekort komt, wordt uw uitkering - hoe dan ook - toch gekort!

Risicovolle portefeuilles vervangen
Nu risicovolle portefeuilles vervangen door veilige beleggingen. Ook dit scenario helpt niet echt. Als in een korte periode zeg zo'n € 100 miljard aan risicovolle beleggingen op de markt wordt aangeboden, zal de (aandelen)markt nog verder zakken en het vertrouwen nog verder afnemen. Gevolg: pakketten kunnen niet worden verkocht en worden nog minder waard.

Doorgaan met investeren in risicovolle beleggingen
In feite, hoe absurd ook, is dit de beste strategie. Het schept weer vertrouwen in de markt(vraag) en stimuleert de investeringen.

Vanzelfsprekend dient wel een les uit het verleden te worden getrokken. Alleen investeren in activiteiten met een gezond risico-rendementsprofiel!

Dit scenario vraagt aanpassing van de wet en het toezicht. Niet alleen nieuw 'korte termijn toezicht' maar ook nieuwe normen inzake risico-rendement profielen en een dynamisch geformuleerd toezicht (what-if-regelgeving).

Hoe bedroevend de situatie in kapitaalgefinancierd pensioenfondsland ook is, onze echte zorg over ons pensioen zou meer moeten uitgaan naar de AOW die op omslagbasis is gefinancierd. De AOW zal in de toekomst onbetaalbaar blijken, maar daarover binnenkort meer.