ABP Stuurloos

In het ABP persbericht van 12 mei 2010 krijgt ABP-vice-voorzitter Xander den Uyl voor het eerst de gelegenheid van het Bestuur om in de pers duidelijkheid te scheppen over de deskundigheid van het ABP-Bestuur. Getuige onderstaand excerpt van het voornoemde persbericht:

Excerpt Persbericht ABP Mei 2010
Ondanks een record vermogen (220 miljard euro) en goede rendementen (6%) in de eerste vier maanden van 2010 blijft ABP in dekkingstekort, dat wil zeggen dat de dekkingsgraad onder de vereiste 105% blijft. Eind april 2010 bedraagt de dekkingsgraad 102%.

Vice-voorzitter Xander den Uyl: “ Het is een vreemde gewaarwording, nog nooit was het vermogen van ABP zo groot en desondanks groeit de dekkingsgraad niet mee. Dat ligt vooral aan de historisch lage rente en meer in het algemeen aan het onzekere financiële klimaat. Dat baart het ABP bestuur zorgen.”

Laten we even een korte analyse maken van bovenstaand bericht:

1. "Vreemde gewaarwording"

Uit de woorden "vreemde gewaarwording" kunnen we niet anders dan de conclusie trekken dat de ontwikkeling als een soort van verrassing komt voor het bestuur. Blijkbaar hapert het aan een goede dialoog tussen de risicomanagers, actuarissen en accountants enerzijds en het bestuur anderzijds.

Los daarvan is het bestuur dus - gezien haar uitingen - onvoldoende bekend met de financiële sturingsprincipes van een pensioenfonds. Voor zover het fonds daar wel mee bekend is, is zij onvoldoende in staat om tegenwicht of tegenspel te geven aan allerlei krachten in de organisatie die uiteindelijk zouden moeten leiden tot het doel waarvoor het ABP pensioenfondsbestuur er zit: de pensioenrechten van de deelnemers op zowel korte als lange termijn zekerstellen.

Ronduit verontrustend is het dat het ABP bestuur niet begrijpt wat het verschil is tussen rendement 'nu' en rendement 'morgen'.

Als bewijs hoeven we alleen maar te kijken naar de reclamecampagne van APG, de vermogensbeheerder van ABP, die als motto de volgende onsterfelijke 'pay-off' heeft:

Tomorrow = Today

Wij allen, maar ook de toezichthouder, hadden dus kunnen weten dat een pensioenbestuur dat niet weet 'hoe laat het is' en dat 'morgen' met 'nu' verwart, in grote problemen zou gaan komen.

Daar hoef je dus geen 10 jaar voor gestudeerd te hebben, financieel expert, actuaris of beleggingsdeskundige voor te zijn.... Een gewoon 'boerenverstand' voldoet.

Olietanker analogie
De (vice) voorzitter van een pensioenfondsbestuur heeft de verantwoordelijkheid om, net als de kapitein van een grote olietanker op de ijszee, het pensioenschip (met aan boord haar deelnemers) veilig in de volgende haven te brengen.

Daarbij moet hij zowel sturen op het langetermijndoel om het schip in de haven te krijgen (lees: de (reële) dekkingsgraad op de lange termijn boven de 105% te houden) als ook om op korte termijn niet tegen ijsbergen op te varen (lees: het pensioenfonds moet op korte termijn aan haar liquiditeitsverplichtingen, met name de pensioenuitkeringen, kunnen voldoen).

Ergo, wat een pensioenfonds op korte termijn voor rendement haalt is volstrekt onbelangrijk en niet relevant om te communiceren! Het strooit alleen maar zand in de ogen van de pensioengerechtigden en de deelnemers van het fonds. Op korte termijn speelt alleen dat het fonds voldoende liquide moet zijn om aan haar uitkeringsverplichtingen te kunnen voldoen.

Alle energie en verantwoording van het bestuur moeten zich dus richten op twee thema's:

1. Reële en/of Nominale Indexatiegraad op lange termijn en 
2. Liquiditeit op korte termijn

2. " 'Het' ligt vooral aan de historisch lage rente en het onzekere financiële klimaat"

Blijkbaar 'ligt het' aan de omstandigheden en niet aan het bestuur van het ABP. Dat lijkt toch echt op de omgekeerde wereld. Het ABP bestuur draagt als enige de verantwoordelijkheid om de (toekomstige) omstandigheden volgens de principes van goed bestuur 'in control' te brengen. Dat dient het bestuur op basis van voorzichtigheid en deskundigheid te doen. Als het Bestuur daarin faalt, rest er slechts één oplossing..... Opstappen.

Principes voor goed pensioenfondsbestuur
De principes voor goed pensioenfondsbestuur zijn overigens eind 2005 door DNB gepubliceerd een notitie, getiteld:

 (Principes) Goed Pensioenfondsbestuur  

Blijkbaar (?) zijn er sinds 2005 geen ontwikkelingen meer geweest die aanleiding zouden zijn geweest om de 2005 notitie op onderdelen aan te passen.

Prudentie, Voorzichtigheid
Ondanks alle goede bedoelingen, gaat de notitie niet in op de genoemde elementaire begrippen als 'Prudentie' en/of 'Voorzichtigheid'. Nog sterker: deze woorden komen niet eens voor in de Principes voor Goed Pensioenfondsbestuur.

Deskundigheid
Ook op het gebied van deskundigheid wordt de plank volledig misgeslagen, blijkens het volgende citaat:
"Om  deze  toezichthoudende  taak  goed  te  kunnen  vervullen  is  een  zekere  mate  van  deskundigheid  en bestuurlijke  ervaring  vereist." 

Hoe groot kan een understatement zijn? Het mag duidelijk zijn, om een pensioenfonds goed te besturen, is niet een zeker mate van deskundigheid vereist, maar een hoge mate van deskundigheid. Het is de taak van DNB deze deskundigheidseisen expliciet te formuleren inzake de bestuursfuncties bij pensioenfondsen en andere financiële instellingen.

Het is raar, maar aan een kapitein op zee worden krachtens de Nederlandse wet meer en diepgaandere deskundigheidseisen gesteld dan aan de bestuurder van een pensioenfonds. Volstrekt onbegrijpelijk

Het zoeken van een nieuwe ABP Voorzitter als kapitein op de Pensioen-Olietanker heeft daarom alleen zin als ook de eerste stuurman en de andere scheepsofficieren aan expliciet nader te formuleren DNB-eisen moeten gaan voldoen.

Conclusie: Er zal niet alleen gezocht moeten worden naar een nieuwe ABP Voorzitter, maar naar een compleet nieuw bestuur!

Beleggingsrendement
Last but not least gaat ook inhoudelijk het argument van de lage rente en het onzekere financiële klimaat niet op. Als ABP goed gematcht en grotendeels risicovrij belegd, maakt het niet uit of het rendement 'laag' is en/of het 'financiële klimaat' (wat een prietpraat) onzeker. Wat wel uitmaakt is welk rendement het fonds op lange termijn kan behalen. Een juist dat rendement ziet er bedroevend uit....

De afgelopen 17 jaar heeft het ABP, met alle deskundigheid die zij in huis heeft en investeringen in de meest geavanceerde beleggingsproducten, niet meer dan 6,72% aan gemiddeld rendement behaald. Dat is minder dan de 6,91% die - zonder al die expertise - behaald zou zijn door gewoon met minder risico te beleggen in 10 jaars Europese Staatsleningen.

3. "Dat baart het ABP Bestuur zorgen"

Helaas..., een bestuur moet zorgen voor haar deelnemers en zich geen 'zorgen maken'.

Een gepensioneerde of deelnemer heeft helemaal niets aan een bestuur dat zich zorgen maakt en er bij voortduring blijk van geeft de situatie niet onder controle te krijgen.

Helpt het u als de kapitein van uw cruiseschip of uw automonteur zich zorgen maakt?

Terwijl iedereen zich zorgen maakt, staat uw pensioen kou te vatten. Kan er iemand de deur dicht doen in plaats van zich zorgen te maken?

Tenslotte.....

Het is duidelijk, het ABP bestuur is zowel machteloos als stuurloos en heeft de toekomst te rooskleurig ingeschat:
we leven langer, we maken minder rendement dan we dachten en we kunnen niet veel meer aan pensioenpremie betalen dan de 20% die we nu doen.

Kortom, er is zeker geen ruimte voor indexatie en de enige weg om een verdere deconfiture te voorkomen, lijkt om de pensioenverplichtingen voorwaardelijker en dus onzekerder te maken (dan we dachten) of de rechten te beperken. Wie durft de boodschapper van slecht nieuws te zijn?

Links:
- Download ABP Persbericht 12-05-2010
- APG is 'in control' (2008)
- DNB (2005): Principes Goed Pensioenfondsbestuur 
- ABP Pension Fund ROI Travesty
- Route in Life
- Bemanningsbesluit (Nederlandse..) zeeschepen

Nijpels Gezagvoerder ABP

U stapt op het vliegtuig naar uw vakantiebestemming. De gezagvoerder stelt zich aan uw voor. Het blijkt de alom bekende Ed Nijpels te zijn, een zeer ervaren bestuurder....

U reageert eerst verrast, daarna bedenkelijk. Op grond van welke kwaliteit is de heer Nijpels eigenlijk gezagvoerder geworden?, vraagt u aan de copiloot. De copiloot antwoord dat de heer Nijpels op grond van zijn goede contacten met de verkeerstoren gevraagd is gezagvoerder te worden.


Terwijl u licht begint te twijfelen aan u eigen bevattingsvermogen, probeert u nog maar een vraag: De heer Nijpels is wel een goed bestuurder, maar kan hij ook een vliegtuig besturen?

De copiloot antwoord: Kijk... Besturen is besturen en van vliegtuigen besturen hoeft de heer Nijpels geen verstand te hebben. Dat doe ik als copiloot wel of de tweede vlieger in de Crew. De heer Nijpels moet leiding geven aan de Crew en dat kan hij uitstekend. Verder is het belangrijk dat de heer Nijpels goede contacten heeft met de verkeerstoren. Mochten er onverhoopt problemen zijn dan kan hij als geen ander goed overleggen met de verkeerstoren en snel landen.

Trouwens, zo voegt hij toe, de gezagvoerder hoeft eigenlijk alleen maar gedurende de eerste vijf minuten van het opstijgen en landen actief te zijn. Gedurende de rest van de vlucht heeft de heer Nijpels dus genoeg tijd voor een hele serie nevenfuncties.

U moet goed begrijpen, eigenlijk gaat alles hier in de cockpit automatisch, op de computer dus. De computer bepaalt waar, wanneer en hoe we landen en voert waar nodig koerskorrecties uit. En dan is er ook nog de verkeerstoren die ons controleert. Nee u hoeft niets te vrezen. In tijden van crisis komt het neer op het juiste team en met de heer Nijpels als gezagsvoerder en de technische deskundigheid van de rest van de Crew, hebben dat juiste team.

Ter geruststelling kan ik u verder meedelen dat wij met dit team de verantwoordelijkheid hebben voor zo'n 2,7 miljoen reizende Nederlanders die met elkaar zo'n 180 miljard euro aan ons hebben toevertrouwd.

Met een gerust hart stapt u, volledig overtuigd, aan boord op weg naar de Filistijnen.

Actie
Vervang: gezagvoerder door voorzitter, verkeerstoren door Den Haag, 'vluigtuig besturen' door 'verstand van pensioenen en beleggen', landen door beleggen, koerscorrecties door 'aanpassingen van het beleggingsbeleid' en u begrijpt meteen waarom Kees de Lange, voorzitter van de Nederlandse Bond voor Pensioenbelangen (NBP), uiterst ontevreden is over de keuze voor Nijpels als voorzitter va het ABP.

Meer kunt u hierover lezen in Eén Vandaag.

Links:
- Eén Vandaag
- De Pers

Help, ons pensioen verdampt!

Paniek in Pensioenland. De krediet crisis slaat hard toe. Na een aanvankelijk reservetekort, verkeren een groot aantal pensioenfondsen, waaronder Zorg en Welzijn (PGGM) en het ABP, nu in de situatie van een dekkingstekort: Tegenover iedere euro aan pensioenuitkering staat veelal nu nog maar € 0,90 aan waarde in de boeken.

Ondanks het dekkingstekort is er geen sprake van een liquiditeitstekort op korte termijn. Uit DNB informatie blijkt dat tegenover zo'n € 22 miljard aan uitkeringen op dit moment ongeveer € 26 miljard aan premie inkomsten staan. De 'normale' directe beleggingsopbrengsten bedragen 'normaal gesproken' zo'n slordige € 20 miljard. Deze laatste inkomsten zullen waarschijnlijk nu fors minder worden.

De grootste verliespost betreft de afwaardering van de aandelen en vastrentende leningen. Van de ruim € 720 miljard aan belegd vermogen ultimo 2007, is ultimo 2008 naar schatting grofweg nog maar € 560 miljard over. De rest is verdampt, een waardeverlies van grof geschat zo'n € 150 à 160 miljard in één jaar. Dat is veel geld, heel veel geld!

Oorzaken
Duidelijk is, dat ook de pensioenfondsen, met uitzondering van enkele fondsen zoals het Rabobank Pensioenfonds, onverantwoord hoog risicovol belegd hebben en hun risico's niet voldoende hebben afgedekt.
Een precieze evaluatie hiervan is voer voor een later tijdstip.

Hoe dan ook, het merendeel van de pensioenfondsen heeft niet adequaat gereageerd op de ontwikkelingen en de toezichthouder heeft te weinig pro-actief eisen heeft gesteld.

Te veel jacht op een hoog rendement, een wedloop op z-scores, kopie-gedrag en het ontbreken van het gezonde boerenverstand, hebben tot deze onfortuinlijke situatie geleid. Indexatie is daardoor voor de meeste fondsen helaas verworden tot een fata morgana. Die 't onderste uit de kan wil hebben, krygt het lid op de neus!

Herstelplan
Pensioenfondsen met minder dan 105% dekkingsgraad moeten voor 1 april een herstelplan indienen bij De Nederlandsche Bank (DNB). Uitgangspunt: herstel binnen 3 jaar.
Het is duidelijk dat het lange termijn beleid van pensioenfondsen niet past bij het korte termijn toezicht.

De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) wil de hersteltermijn per fonds nuanceren. De consumentenbond wil geen uitstel. Wat is wijsheid?

Welke reparatiemogelijkheden zijn er?

Premieverhoging
Duidelijk is dat het middel 'premieverhoging' op korte termijn geen enkele soelaas biedt.

Het verlies van € 150 miljard omslaan op een jaarpremie van € 26 miljard leidt bij welke omslagduur dan ook, tot absurde en niet maatschappelijk te verantwoorden premieverhogingen.

Neem als voorbeeld PGGM met zo'n 4 miljard aan premie.
Het belegd vermogen liep in 2008 terug van € 88 miljard naar circa € 71 miljard. Om dit verlies in 10 jaar goed te maken zou de premie dus met zo'n 40% (!) verhoogd moeten worden. Een schier onmogelijke opdracht.

Bovendien leiden premieverhogingen aan werkgeverszijde tot een niet te verantwoorden verdere verslechtering van de bedrijfsresultaten.
Premieverhogingen aan werknemerszijde leiden tot vermindering van het besteedbare inkomen. Gevolg: nog meer vraaguitval en dus slecht voor de economie.

Pensioenrechten verlagen
Dit is in de huidige situatie het meest domme scenario.
Wat hebt u liever:

1. 100% van het pensioen dat u nu toegezegd heeft gekregen, zonder de wettelijk vereiste voorzieningen bij uw pensioenfonds òf
   
   
2. 80% van het pensioen dat u nu toegezegd heeft gekregen, zodat uw pensioenfonds weer de benodigde buffer van 25% in de boeken kan zetten (dekkingsgraad = 125%)
   
   

Bedenk daarbij dat u in beide situaties nooit echt een garantie heeft.

Als het pensioenfonds uiteindelijk tekort komt, wordt uw uitkering - hoe dan ook - toch gekort!

Risicovolle portefeuilles vervangen
Nu risicovolle portefeuilles vervangen door veilige beleggingen. Ook dit scenario helpt niet echt. Als in een korte periode zeg zo'n € 100 miljard aan risicovolle beleggingen op de markt wordt aangeboden, zal de (aandelen)markt nog verder zakken en het vertrouwen nog verder afnemen. Gevolg: pakketten kunnen niet worden verkocht en worden nog minder waard.

Doorgaan met investeren in risicovolle beleggingen
In feite, hoe absurd ook, is dit de beste strategie. Het schept weer vertrouwen in de markt(vraag) en stimuleert de investeringen.

Vanzelfsprekend dient wel een les uit het verleden te worden getrokken. Alleen investeren in activiteiten met een gezond risico-rendementsprofiel!

Dit scenario vraagt aanpassing van de wet en het toezicht. Niet alleen nieuw 'korte termijn toezicht' maar ook nieuwe normen inzake risico-rendement profielen en een dynamisch geformuleerd toezicht (what-if-regelgeving).

Hoe bedroevend de situatie in kapitaalgefinancierd pensioenfondsland ook is, onze echte zorg over ons pensioen zou meer moeten uitgaan naar de AOW die op omslagbasis is gefinancierd. De AOW zal in de toekomst onbetaalbaar blijken, maar daarover binnenkort meer.